Pelé nie był skazany na wielkość. Urodzony w biedzie w Bauru młody Edson Arantes do Nascimento uczył się grać w piłkę, kopiąc grejpfruta albo skarpetę wypchaną gazetami.
Przeznaczenie nie miało jednak dla Pelégo większego znaczenia. Doskonalił swoje umiejętności w futsalu, a z czasem stał się jednym z najbardziej wpływowych piłkarzy i ludzi w historii futbolu. To przecież Pelé nadał futbolowi określenie „piękna gra” i sprawił, że na dobre weszło ono do języka.
Z okazji urodzin Pelégo — 23 października 2026 roku skończyłby 86 lat — przypominamy najbardziej kultowe momenty z niezwykłej kariery jednej z największych ikon futbolu.
10: Mecz pożegnalny, który doprowadził niebo do płaczu
Po niezwykłej, 21-letniej karierze Pelé rozegrał ostatni mecz 1 października 1977 roku. W spotkaniu pokazowym między Santosem a New York Cosmos „O Rei” reprezentował oba kluby i oczywiście zdobył bramkę z rzutu wolnego z odległości 27 metrów, wieńcząc w ten sposób naprawdę legendarną karierę.
Mecz rozegrano na Giants Stadium w East Rutherford w stanie New Jersey. Na trybunach pojawili się między innymi Sir Bobby Moore i Muhammad Ali, który uściskał Pelégo i krzyknął: "Nie zapominaj, jesteśmy najlepsi na całym świecie!".
Ostatni mecz Pelégo obejrzało 75 646 widzów, ale spotkanie zostało zakłócone przez ulewę. Brazylijskie gazety wiedziały, dlaczego tak się stało: "Nawet niebo płakało" — napisały następnego dnia.
Pelé w przedmeczowym przemówieniu przyjął zupełnie inne podejście: "Chcę wykorzystać tę okazję, aby poprosić was, w chwili, gdy cały świat patrzy na mnie, byście zwrócili większą uwagę na młodych, na dzieci z całego świata. Bardzo ich potrzebujemy… Chcę was poprosić, ponieważ wierzę, że miłość jest najważniejszą rzeczą, jaką możemy wynieść z życia, a wszystko inne przemija, abyście powtórzyli ze mną trzy razy: Miłość! Miłość! Miłość!"
9: Podpisanie kontraktu z New York Cosmos
Pelé na wiele sposobów wyprzedzał swoją epokę. Potwierdził to po raz kolejny, gdy zakończył 19-letni etap kariery w Santosie i po krótkiej emeryturze podpisał w 1975 roku kontrakt z New York Cosmos. Został tym samym pierwszym światowej sławy piłkarzem, który dołączył do powoli podupadającej North American Soccer League. Liga rozdawała bilety na mecze w formie kuponów Burger King, aby przyciągnąć kibiców.
Nagle, gdy Cosmos zagrał u siebie na Downing Stadium, trzeba było odmówić wstępu 50 tysiącom fanów. Zespół przeniósł się więc na mogący pomieścić 76 891 widzów Giants Stadium, gdzie występowały kolejne światowe gwiazdy, między innymi Carlos Alberto, Johan Neeskens i Giorgio Chinaglia. NASL nagle rozkwitła. A wszystko zaczęło się od Pelégo.
8: Hat-trick pieczętujący triumf w Pucharze Interkontynentalnym
Jeden tekst to zdecydowanie za mało, by omówić wszystkie osiągnięcia Pelégo, ale o Pucharze Interkontynentalnym z 1962 roku trzeba wspomnieć. Santos Pelégo zmierzył się z mistrzem Europy, Benficą, której legendarny trener Bela Gutmann odszedł zaledwie kilka miesięcy wcześniej. Po zwycięstwie Santosu 3:2 w Rio de Janeiro drugi mecz odbył się na lizbońskim Estadio da Luz, twierdzy Benfiki, na której nikt nie wygrał w sezonie 1961/62.
Wtedy jednak na scenę wkroczył Pelé. Na kilka dni przed 22. urodzinami brazylijski magik zaprezentował jeden z najlepszych występów w historii futbolu. Najpierw potężnym strzałem wykończył dośrodkowanie, następnie zwiódł jednego obrońcę i minął dwóch kolejnych, zdobywając drugą bramkę. Później przedryblował czterech rywali i z linii bocznej wyłożył piłkę Coutinho, który podwyższył na 3:0. Hat-tricka skompletował po tym, jak założył siatkę Eusebio na linii środkowej, a następnie minął trzech obrońców i dobił własny strzał.
Santos wygrał 5:2, a bramkarz Benfiki Couto Pereira nie mógł uwierzyć własnym oczom: "Przyjechałem z nadzieją, że zatrzymam wielkiego człowieka, ale wyjechałem przekonany, że pokonał mnie ktoś, kto nie urodził się na tej samej planecie co reszta z nas".
7: Pelé, oficjalny skarb narodowy
Pelé błyskawicznie stał się ikoną narodową. Od razu zaczął strzelać gole dla Santosu, a brazylijski prezydent znalazł sprytny sposób, by zatrzymać go w kraju i uniemożliwić mu wyjazd do Europy.
Real Madryt, Milan i Inter zabiegały o niego po słynnym triumfie Brazylii w mistrzostwach świata w 1958 roku. Co zrobił zatem prezydent Janio Quadros? W 1962 roku ogłosił Pelégo skarbem narodowym, czyli patrimônio nacional. Uniemożliwiło to piłkarzowi wyjazd za granicę, ponieważ stał się dobrem powszechnym Brazylijczyków, a tego nie można było eksportować.
6: "Ludzie zawsze mówią o tym, którego nie strzeliłem"
W 1970 roku Brazylia i Pelé chcieli efektownie zakończyć reprezentacyjną karierę legendy. Oznaczało to również pokonanie potężnej Anglii, której znakomitą defensywą dowodził Sir Bobby Moore, a bramki strzegł Gordon Banks. To właśnie Banks, podobnie jak Pelé, zapisał się na pierwszych stronach gazet podczas fazy grupowej.
10 minut po rozpoczęciu meczu Pelé wyskoczył najwyżej i skierował piłkę głową w prawy róg bramki Banksa, ale angielski bramkarz popisał się cudowną interwencją i utrzymał bezbramkowy remis. Pelé zdążył już ruszyć w stronę kibiców, świętując i krzycząc „gol!”, lecz zatrzymał się, gdy zobaczył celebrującego Moore’a.
Pelé nigdy nie zapomniał tego momentu: "W życiu strzeliłem ponad tysiąc goli, a ludzie zawsze mówią mi o tym jednym, którego nie zdobyłem".
5: "Gol de Placa" Pelégo
Jak dobrym trzeba być, by stworzyć określenie dla najbardziej rozkochanego w futbolu narodu na świecie? Najwyraźniej tak dobrym jak Pelé, ponieważ jego bramka przeciwko Fluminense była tak znakomita, że stała się wzorem dla wszystkich pięknych goli. Nazwano ją "Gol de Placa", czyli bramką godną własnej pamiątkowej tablicy.
W 40. minucie Pelé przejął piłkę na własnej połowie podczas pamiętnego meczu na Estadio Maracana. "O Rei" ruszył do ataku, minął Pinheiro, Clovisa, Altaira i Jaira Marinho, a następnie zwieńczył swoje arcydzieło, chirurgicznie umieszczając piłkę w górnym rogu bramki Castilho. Kibice Fluminense z pewnością nie sympatyzowali z Santosem, ale gol Pelégo zasłużył na dwuminutową owację na stojąco. Niektórzy fani domagali się nawet, by liczyć go za dwa trafienia.
Dziennikarz Joelmir Beting opisał tę legendarną bramkę, z której nagranie zaginęło, w następujący sposób: "Po krętym i wyczerpującym rajdzie, który trwał ponad półtorej minuty, prowadząc piłkę przy nodze, w końcu założył siatkę bramkarzowi Castilho i strzelił gola. 130 000 osób, które wcześniej gwizdały, zaczęło bić brawo".
4: "O Milésimo"
19 listopada 1969 roku, godzina 23:23 czasu lokalnego w Rio de Janeiro. Tysiące ludzi zebrały się, by zobaczyć coś, co wydawało się nieuniknione: "O Milésimo", czyli tysięcznego gola Pelégo w profesjonalnej karierze. Rywalem było Vasco da Gama, a mecz rozgrywano w ramach Torneio Roberto Gomes Pedrosa. W 34. minucie drugiej połowy nadszedł jego moment.
Pelé został sfaulowany w polu karnym Vasco i wywalczył rzut karny, który miał przejść do historii. 29-latek podszedł do piłki i umieścił ją w lewym rogu bramki Edgardo Andrady, zdobywając słynnego tysięcznego gola. Fotografowie wbiegli na murawę Maracany i uchwycili moment, w którym Pelé odsłonił koszulkę z numerem 1000.
3: Gol stulecia
Brazylia z 1970 roku jest często uznawana za najlepszą drużynę w historii futbolu. W jej składzie roiło się od talentów, takich jak Pelé, Jairzinho, Rivellino, Tostão oraz lider zespołu Carlos Alberto.
Pelé odegrał główną rolę podczas swoich ostatnich mistrzostw świata, rozgrywanych w Meksyku. W finale przeciwko Włochom efektownie zakończył reprezentacyjną karierę na mundialach. "O Rei" był centralną postacią najwspanialszej akcji zespołowej w historii futbolu. Rozpoczęli ją Tostão, Brito, Wilson Piazza, Clodoaldo, Gérson i Rivellino.
Pelé otrzymał piłkę na skraju pola karnego i bez patrzenia odegrał ją do nadbiegającego Carlosa Alberto, który huknął w kierunku dolnego rogu bramki. Gol na wieki w wykonaniu drużyny na wieki.
2: Łabędzi śpiew podczas mundialu 1970
Niezależnie od tego, jak podchodzisz do sportu, Pelé jest jednym z największych nazwisk, jakie kiedykolwiek poznał futbol. Po tym, jak w 1958 roku w wieku 17 lat zadziwił świat, brazylijski fenomen po raz ostatni pojawił się na światowej scenie podczas mistrzostw świata w Meksyku w 1970 roku.
Jako członek drużyny uznawanej za najlepszą w historii futbolu Pelé rozegrał znakomity turniej. Choć ta interwencja Gordona Banksa była szeroko komentowana, występ Pelégo z Brazylią na zawsze zapisał się w historii. "O Rei" miał udział przy 10 z 19 bramek Brazylii podczas turnieju, a w finale przeciwko Włochom zdobył gola i zanotował dwie asysty w efektownym zwycięstwie 4:1.
Pelé pożegnał się z reprezentacją w jedynym języku, jaki znał: tańczące nogi sprawiały, że obrońcy gubili się nawet w biały dzień. Wielki piłkarz Interu i obrońca reprezentacji Włoch Tarcisio Burgnich, któremu przypadło niewdzięczne zadanie pilnowania Pelégo w finale, być może idealnie podsumował ostatni mundial Brazylijczyka: "Przed meczem powiedziałem sobie, że jest zbudowany ze skóry i kości, tak jak każdy z nas. Ale się myliłem".
1: Gol po podbiciu piłki w finale mundialu 1958
Świat jeszcze nie znał Pelégo, gdy podczas mistrzostw świata w 1958 roku poprowadził Brazylię do triumfu, ale później sprawił, że każdy zapamiętał jego nazwisko. Mając zaledwie 17 lat, Pelé strzelił sześć goli, a Brazylia zdobyła pierwszy w historii tytuł mistrza świata, pokonując gospodarzy ze Szwecji. W ich składzie występowali między innymi Gunnar Gren i Gunnar Nordahl, dwóch z trzech zawodników słynnego tria Gre-No-Li.
Po hat-tricku przeciwko Francji Justa Fontaine’a w półfinale najlepszy moment Pelégo nadszedł oczywiście w finale w Sztokholmie. W 55. minucie, przy prowadzeniu 2:1, Pelé otrzymał dośrodkowanie i klatką piersiową podbił piłkę wysoko w powietrze, uwalniając się od Sigge Parlinga. Następnie w ułamku sekundy przerzucił piłkę nad Bengtem Gustavsonem, który w tej akcji wbił korki w biodro Pelégo.
Zamiast upaść, Pelé uderzył piłkę z woleja po tym, jak obserwował jej opadanie z wysokości trzech metrów, i umieścił ją w dolnym rogu bramki, dając swojej drużynie dwubramkowe prowadzenie nad Szwedami. To wciąż jeden z najbardziej kultowych goli w historii mistrzostw świata FIFA, a Pelé strzelił go w wieku 17 lat.
FAQ
1. Ile oficjalnych goli Pelé strzelił w karierze?
Według RSSSF całkowity dorobek Pelégo wynosi 1301 goli w 1390 meczach. Obejmuje to jednak spotkania nieoficjalne. W 840 oficjalnych spotkaniach Pelé zdobył 775 bramek.
2. Które edycje mistrzostw świata Pelé wygrał z Brazylią?
Pelé wygrał z Brazylią mistrzostwa świata FIFA w 1958, 1962 i 1970 roku, dzięki czemu jest jedynym piłkarzem w historii z trzema tytułami.
3. Czy Pelé kiedykolwiek grał w europejskim klubie?
Nie. Pelé występował wyłącznie w Santosie w Brazylii oraz New York Cosmos w USA.
4. Kiedy Pelé strzelił tysięcznego gola?
Pelé zdobył tysięcznego gola 19 listopada 1969 roku w meczu przeciwko Vasco da Gama.
5. Dlaczego Pelégo nazywano „O Rei” (Królem)?
Pelé otrzymał przydomek „O Rei” po mistrzostwach świata FIFA w 1958 roku, na których Brazylia po raz pierwszy została mistrzem świata. Pelé był prawdopodobnie najlepszym zawodnikiem Brazylii podczas tego turnieju i w wieku 17 lat strzelił sześć goli.